ĐIỀU GÌ ĐANG GIỮ CHÂN STARTUP VIỆT

Đối với những tay mơ mới đến Việt Nam, bị ấn tượng bởi số lượng những công ty với đội ngũ kỹ sư và văn phòng gia công phần mềm ở hai thành phố lớn là Hà Nội và TP.HCM thì Việt Nam dường như là một sự đặt cược an toàn nếu họ đang nghĩ đến những thứ như khởi nghiệp hay công nghệ. Tuy nhiên, với những người đã làm việc ở đây trong thập kỷ qua thì dường như Việt Nam luôn là một đất nước có tiềm năng lớn, thì phần còn lại của khu vực đã vượt qua nước này ở cấp độ nền kinh tế vĩ mô.

Khi người ta nghe có một đội ngũ kỹ sư người Việt đông đảo đứng sau thành công của Misfit Wearables, công ty được Fossil mua lại vào năm 2015 với giá 260 triệu USD, Việt Nam trong mắt họ trở nên cực kỳ hấp dẫn. Tuy nhiên, để tuyên bố rằng Việt Nam sẽ là một Thung lũng Silicon tiếp theo thì quả thực là phóng đại. Công bằng mà nói thì không thể có một hệ sinh thái nào ở bên cạnh Trung Quốc mà có thể phất được ngọn cờ này.

Nhưng Việt Nam cũng có những điểm sáng. VNG, một công ty về game, media và truyền thông được đánh giá là một “công ty kỳ lân” (công ty khởi nghiệp được định giá 1 tỷ USD trở lên). Momo, một công ty ví trực tuyến và nền tảng thanh toán, được Standard Chartered và Goldman Sachs đầu tư 28 triệu USD. Danh sách những công ty như vậy cứ thế dài lên. Một số ít công ty có thể cạnh tranh ở mức độ toàn cầu hoặc khu vực. Nhưng những điểm sáng này không nhất thiết đại diện cho một hệ sinh thái khỏe mạnh, mà họ là những “điểm lạ” được tạo ra do nền văn hóa, nền tảng kỹ thuật cũng như mối quan hệ độc đáo giữa họ với Việt Nam.

Quá trình mua lại và sáp nhập các công ty ở Việt Nam

Một trong những thay đổi lớn nhất về kinh tế ở Việt Nam hiện nay là quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Nhưng một xu hướng lớn hơn còn đang diễn ra, đó là sự gia tăng các thương vụ sáp nhập và mua lại trong những lĩnh vực truyền thống, từ bất động sản đến bán lẻ. Trong lịch sử, lĩnh vực công nghệ chưa từng chứng kiến quá trình hợp nhất này. Điều này có nghĩa Việt Nam có đầy các tay chơi hạng vừa, nhưng sẽ rất hiếm để xuất hiện những cầu thủ cỡ bự như VNG. Nếu các công ty công nghệ của Việt Nam theo bước những gì đang diễn ra ở những ngành công nghiệp truyền thống, những gã khổng lồ sẽ xuất hiện. Nhưng nếu các công ty công nghệ của Việt Nam không đi theo con đường đó, họ sẽ đắm chìm.

Chính điều này cho thấy một hệ sinh thái cồng kềnh, chậm chạp và thiếu linh hoạt để đương đầu với cơn bão đổ bộ sắp tới của những công ty nước ngoài. Nhưng không phải không có hi vọng.

Ẩn trong bóng tối

Khi bạn nhìn vào những công ty xuất sắc ở Việt Nam, bạn sẽ thấy rằng những công ty và những founder ít ồn ào nhất lại là những công ty hoạt động tốt nhất. Đây là bí mật lớn nhất của hệ sinh thái khởi nghiệp ở Việt Nam. Những startup tốt nhất không thường được tạo ra một cách thông thường mà được tạo ra từ “biến cố”. Họ có thể là một nhóm tiến sĩ từ Mỹ và cùng phát triển một công nghệ mới có liên quan đến Việt Nam. Hay đó có thể là một cựu kỹ sư Facebook quyết định rời khỏi mạng xã hội này và khởi nghiệp với công ty riêng. Hoặc cũng có lẽ một nhóm các kỹ sư và nhà thiết kế gặp nhau ở Singapore và họ cùng đi mở một công ty chuyên làm ứng dụng di động. Hay thú vị hơn, những người lạ với tư duy chiến lược và tài chính, cùng với nhau làm một công ty game.

Những ví dụ trên cho thấy những “biến cố” này không thể được nhân rộng, hay được thúc đẩy. Nhưng liệu điều này có khác biệt với những hệ sinh thái khác? Điểm độc đáo ở đây là các công ty thành công của Việt Nam không tham gia vào hệ sinh thái, mà họ trốn khỏi nó. Họ không hề tác động đến hệ sinh thái, và hệ sinh thái cũng không tác động đến họ. Những công ty này không thể bị mô phỏng, mà chỉ có thể được tìm ra.

Cẩn thận bước qua vũng bùn

Cuối cùng, điều quan trọng là phải tiếp cận Việt Nam với một lăng kính thực tế. Sự tiến bộ ở Việt Nam diễn ra theo từng bước đi chắc chắn chứ không phải là những bước nhảy vọt. Mặc dù chính phủ đang tham gia nhiều hơn vào hệ sinh thái khởi nghiệp như một quỹ hỗ trợ trị giá 45 triệu USD của chính quyền TP.HCM, chúng ta cần nhớ rằng những tín hiệu này, từ những hội thảo lớn đến các tuyên bố đầu tư, đều là những dải nhiễu tiềm ẩn trong một thị trường chín muồi nhưng cũng rất phức tạp.

Đây cũng là lý do tại sao Việt Nam không thể vượt qua tầm vóc của chính nó. Các công ty mà Việt Nam tạo ra sống trong chính bong bóng của họ và tồn tại bất chấp những gai góc xung quanh. Họ tối ưu hóa những mối quan hệ, công nghệ hay con người mà chỉ họ mới có thể tiếp cận. Đó cũng là một điều thú vị về Việt Nam. Liệu người sáng lập Misfit Wearables, một người Mỹ gốc Việt vốn có mối liên hệ chặt chẽ với cựu CEO của Apple và với đất nước Việt Nam của anh ta, có thể xây dựng công ty đó ở bất cứ đâu? Và liệu có ai khác có thể sao chép sự thành công của Misfit Wearables? Gần như là không.

Không hề nghi ngờ gì về việc Việt Nam có thể tạo ra các công ty có chất lượng và đẳng cấp như Misfit hay VNG, nhưng nó như việc đãi cát tìm vàng. Và đó cũng là thứ làm cho hệ sinh thái khởi nghiệp ở Việt Nam trở nên cực kỳ hấp dẫn.

Trả lời